FAQ

Najczęściej zadawane pytania:

Jeśli Polska sprzedaje trotyl przede wszystkim Stanom Zjednoczonym, a nie bezpośrednio Izraelowi, czy możemy być odpowiedzialni za to, co robi z nim państwo trzecie?

Stany Zjednoczone to państwo, które politycznie i militarnie współuczestniczy w zbrodniach popełnianych przez Izrael. USA są głównym dostawcą uzbrojenia dla Izraela w formie wielomiliardowych pakietów pomocy wojskowej. USA wielokrotnie korzystały również z prawa weta w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, aby blokować rezolucje wzywające do natychmiastowego zawieszenia broni lub nakładające sankcje na Izrael.

Prawo międzynarodowe jasno wypowiada się na temat odpowiedzialności państw trzecich w obliczu ludobójstwa. Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w roku 1948, wprost mówi, że w świetle prawa międzynarodowego współudział w ludobójstwie stanowi także zbrodnię (Artykuł III). Również Statut Rzymski Międzynarodowego Trybunału Karnego przewiduje, że podmioty, które ułatwiają popełnienie zbrodni ludobójstwa, „włącznie z dostarczeniem środków do jej popełnienia” podlegają odpowiedzialności karnej i karze (Artykuł 25). Ponieważ Polska jest sygnatariuszem powyższych aktów prawnych, dostarczając trotyl i inne form uzbrojenia do Stanów Zjednoczonych oraz Izraela, pomimo wiedzy na temat ich prawdopodobnego przeznaczenia, eksport ten łamie prawo międzynarodowe i naraża podmioty państwowe na poważne konsekwencje prawne.

Jeśli Polska produkuje rocznie tysiące ton trotylu, na pewno przekłada się to pozytywnie na nasze bezpieczeństwo?

Ponieważ eksport trotylu stanowi około 80% całkowitych przychodów spółki Nitro-Chem i pochłania zdecydowaną większość lokalnej produkcji, jedynie jej niewielki procent używany jest do wyrobu amunicji na użytek polskiej armii. Co więcej, według doniesień medialnych, finansowane z budżetu państwa projekty rozbudowy przez spółkę Nitro-Chem zdolności produkcyjnych w zakresie wyrobu pocisków artyleryjskich kalibru 155 mm od lat nie są prawidłowo realizowane. Kolejne, rekordowe umowy na sprzedaż trotylu Stanom Zjednoczonym zawierane są w ocenie ekspertów według zaniżonych stawek i pod presją polityczną, uzależniając gwarancje militarne na rzecz Polski od dalszego eksportu trotylu.

Potencjalnym problemem z perspektywy bezpieczeństwa Polski jest również fakt, że armia ukraińska i państwa NATO zmagają się obecnie z poważnym niedoborem trotylu – potrzebnego w szczególności do produkcji wykorzystywanych przez Ukrainę w dziesiątkach tysięcy w skali miesiąca pocisków artyleryjskich 155mm. Polska miała dostarczać do USA trotyl, który miał wracać do nas i do Ukrainy w formie gotowych pocisków artyleryjskich. Wkrótce po rozpoczęciu ludobójstwa w Gazie w październiku 2023 roku, USA zdecydowały się przekazać Izraelowi dziesiątki tysięcy pocisków artyleryjskich kalibru 155 mm, pochodzących z amerykańskich zapasów awaryjnych i pierwotnie zarezerwowanych dla Ukrainy.

Co więcej, produkcja trotylu jest niebezpieczna z perspektywy środowiskowej i logistycznej – m.in. dlatego większość krajów zachodnich wycofała się z niej już kilkadziesiąt lat temu. Produkcja ta generuje toksyczne i rakotwórcze odpady, stanowiące bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia. Co więcej, jako że jest to materiał zdolny do gwałtownej detonacji pod wpływem impulsów termicznych, chemicznych lub mechanicznych, wyrób i transport trotylu wiążą się z ryzykiem potężnych, katastrofalnych w skutkach eksplozji – jak miało to miejsce w bydgoskiej fabryce w 1952 roku.

Jeśli Polska produkuje rocznie tysiące ton trotylu, na pewno przekłada się to pozytywnie na nasze bezpieczeństwo?

Ponieważ eksport trotylu stanowi około 80% całkowitych przychodów spółki Nitro-Chem i pochłania zdecydowaną większość lokalnej produkcji, jedynie jej niewielki procent używany jest do wyrobu amunicji na użytek polskiej armii. Co więcej, według doniesień medialnych, finansowane z budżetu państwa projekty rozbudowy przez spółkę Nitro-Chem zdolności produkcyjnych w zakresie wyrobu pocisków artyleryjskich kalibru 155 mm od lat nie są prawidłowo realizowane. Kolejne, rekordowe umowy na sprzedaż trotylu Stanom Zjednoczonym zawierane są w ocenie ekspertów według zaniżonych stawek i pod presją polityczną, uzależniając gwarancje militarne na rzecz Polski od dalszego eksportu trotylu.

Potencjalnym problemem z perspektywy bezpieczeństwa Polski jest również fakt, że armia ukraińska i państwa NATO zmagają się obecnie z poważnym niedoborem trotylu – potrzebnego w szczególności do produkcji wykorzystywanych przez Ukrainę w dziesiątkach tysięcy w skali miesiąca pocisków artyleryjskich 155mm. Polska miała dostarczać do USA trotyl, który miał wracać do nas i do Ukrainy w formie gotowych pocisków artyleryjskich. Wkrótce po rozpoczęciu ludobójstwa w Gazie w październiku 2023 roku, USA zdecydowały się przekazać Izraelowi dziesiątki tysięcy pocisków artyleryjskich kalibru 155 mm, pochodzących z amerykańskich zapasów awaryjnych i pierwotnie zarezerwowanych dla Ukrainy.

Co więcej, produkcja trotylu jest niebezpieczna z perspektywy środowiskowej i logistycznej – m.in. dlatego większość krajów zachodnich wycofała się z niej już kilkadziesiąt lat temu. Produkcja ta generuje toksyczne i rakotwórcze odpady, stanowiące bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia. Co więcej, jako że jest to materiał zdolny do gwałtownej detonacji pod wpływem impulsów termicznych, chemicznych lub mechanicznych, wyrób i transport trotylu wiążą się z ryzykiem potężnych, katastrofalnych w skutkach eksplozji – jak miało to miejsce w bydgoskiej fabryce w 1952 roku.

Główne postulaty naszej kampanii

Pełne embargo na obrót bronią z Izraelem i innymi krajami popełniającymi poważne naruszenia MPH
Natychmiastowe zaprzestanie dostaw trotylu przeznaczonego do produkcji bomb lotniczych oraz pocisków artyleryjskich wykorzystywanych przez Izrael, a także wstrzymanie wszelkich bezpośrednich dostaw broni, jej komponentów i materiałów wybuchowych do Izraela.

2. Wstrzymanie współpracy wojskowej i technologicznej

Domagamy się – zgodnie z obowiązującym Polskę prawem – wstrzymania wszelkich form współpracy wojskowej i technologicznej z państwami odpowiedzialnymi za poważne naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego, w tym programów szkoleniowych, testów, wspólnych badań oraz transferów technologii; wstrzymania importu i eksportu amunicji, komponentów, materiałów wybuchowych, technologii oraz usług wojskowych, a także zaprzestanie logistyki, transportu i usług technicznych umożliwiających transfer sprzętu wojskowego.

3. Nowelizacja ustawy o obrocie towarami o znaczeniu strategicznym w celu zamknięcia luki TNT

W 2021 trotyl (2,4,6-trinitrotoluen, TNT) przestał być w Polsce i UE uznawany za towar o znaczeniu strategicznym lub towar podwójnego zastosowania wymagający licencji na obrót nim. Stoi to w sprzeczności z duchem regulacji dotyczących obrotu bronią, usługami i towarami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa. Postulujemy natychmiastowe objęcie trotylu wymogiem uzyskania licencji – częścią tego procesu jest weryfikacja przez organy państwowe ryzyka, że eksportowany produkt może zostać użyty do popełniania najpoważniejszych naruszeń międzynarodowego prawa humanitarnego. W przypadku stwierdzenia takiego ryzyka, wydanie licencji powinno być niedopuszczalne. Weryfikacja powinna obejmować sytuację, w której towar strategiczny eksportowany do państwa trzeciego, w tym do Stanów Zjednoczonych, jest wykorzystany do produkcji uzbrojenia przeznaczonego do dalszego eksportu.

4. Bydgoszcz: pełna remediacja terenów skażonych i ochrona mieszkańców przed skutkami przemysłowych zanieczyszczeń.

Wobec utrzymującego się skażenia terenów pozachemowskich, w tym okolic Nitro-Chemu, w Bydgoszczy konieczne jest odejście od punktowych, doraźnych działań na rzecz stałego programu ochrony zdrowia i remediacji: należy zapewnić pełne finansowanie państwowe i unijne dla przebadania i oczyszczenia nie tylko dotychczasowego obszaru ok. 27 ha, lecz całego obszaru po dawnych Zakładach Chemicznym ZACHEM – CIECH/Qemetica oraz obszarów migracji zanieczyszczeń z tych terenów; prowadzić publiczny, coroczny monitoring wód podziemnych, powierzchniowych, gleby, powietrza i odpadów z publikacją surowych wyników; badania na tym obszarze powinny objąć również substancje używane gospodarczo na tych terenach; ustanowić niezależny nadzór nad ściekami przemysłowymi Nitro-Chemu, obejmujący TNT, DNT i inne nitrozwiązki, także tam, gdzie brakuje szczegółowych norm krajowych; wprowadzić program badań zdrowotnych i epidemiologicznych dla mieszkańców Łęgnowa-Wsi i sąsiednich osiedli, w szczególności pod kątem narażenia na substancje toksyczne, mutagenne i rakotwórcze; zabezpieczyć mieszkańcom dostęp do bezpiecznej wody, informacji i procedur odszkodowawczych; zagwarantować podmiotowe traktowanie lokalnej społeczności dotkniętej zanieczyszczeniami poprzez jej rzeczywisty udział w planowaniu, realizacji i ocenie działań remediacyjnych oraz innych programów i decyzji dotyczących środowiska, zdrowia publicznego i przyszłego zagospodarowania terenów skażonych; oraz traktować dalszą produkcję materiałów wybuchowych w tym rejonie jako działalność wymagającą podwyższonego, jawnego nadzoru środowiskowego, a nie wyłącznie standardowej kontroli przemysłowej.

Zapoznaj się z raportem „The Missing Ingredient – Polish TNT”

Zapoznaj się z raportem